Door in te zetten op prijsbeleid zijn negatieve effecten van wegverkeer te beperken. De implementatie van de maatregelen vraagt wel om een flexibele aanpak.

Files, luchtvervuiling en verkeersongevallen. Negatieve effecten van wegverkeer zijn te beperken door in te zetten op prijsbeleid: beleidsmaatregelen waarbij weggebruikers betalen voor het gebruik van de weg. Maar dan moet wel goed worden gekeken naar het implementatieproces.

Wanneer prijsbeleid wordt overwogen, moet rekening worden gehouden met een ingewikkeld implementatieproces. Diana Vonk Noordegraaf promoveert op woensdag 8 juni op dit onderwerp bij de TU Delft. Vonk Noordegraaf vond meer dan 30 factoren die van invloed zijn op het succesvol invoeren van prijsbeleid, zoals rekeningrijden. Deze factoren kon zij onderscheiden door zes casussen van prijsbeleid in het beleid te onderzoeken: in Singapore, Londen, Stockholm, Noorse steden, Hong Kong en Edinburgh.

Daarnaast heeft ze de periode 2004-2010 onderzocht, waarin een poging werd gedaan de kilometerprijs in Nederland in te voeren. Daaruit bleek dat de invoering goed is aangepakt, maar toch faalde omdat de kilometerprijs steeds controversiëler werd en het algemene politieke draagvlak verdween toen in 2010 kabinet Balkenende IV viel. 

Factoren

De onderzochte casussen bevatten geïmplementeerde en niet-geïmplementeerde prijsbeleidsmaatregelen. Vonk Noordegraaf vond in totaal 106 implementatiefactoren die in meer of mindere mate van invloed waren op de invoering van een prijsbeleidsmaatregel. Zes factoren kwamen in elke casus voor: het algemene politieke draagvlak, het algemene publieke draagvlak, de informatiecampagne, verschillende actorpercepties, de kenmerken van het transportsysteem en de marketing van de maatregel.
Ze vergeleek de 106 factoren met de prijsbeleidsfactoren uit de wetenschappelijke literatuur over transportbeleidsimplementatie en stelde een checklist* op van 30 factoren die kunnen worden gebruikt bij de invoering van prijsbeleid.

Implementatieproces

Het is van belang om de klassieke ‘lineaire’ aanpak van implementeren los te laten. Diana Vonk Noordegraaf: 'Prijsbeleid is te complex om volledig planmatig uit te voeren. Je moet flexibel blijven en tijdens het implementatieproces continu de vinger aan de pols houden bij de diverse factoren. Het is vooraf namelijk niet te voorspellen welke factoren een rol gaan spelen en wanneer.' Het implementatiebeleid kan gedurende de invoering worden aangepast op basis van de gemonitorde factoren. Een harde deadline voor invoering van een prijsbeleidsmaatregel is niet realistisch, stelt Vonk Noordegraaf.

Heroverwegen prijsbeleid

Ook al is invoering complex, prijsbeleid kan zeker worden heroverwogen om files en luchtvervuiling tegen te gaan, vindt Vonk Noordegraaf. 'Diverse casussen bewijzen dat de invoering mogelijk is. Het is belangrijk om bij prijsbeleid niet alleen te denken aan een nationaal systeem op alle wegen, zoals bij kilometerprijs het geval is. Er zijn allerlei verschillende vormen van prijsbeleid en de overheid kan starten met experimenten en minder complexe vormen.'